نسیم گیلان - ایسنا /عرضه ارز تا سقف ۱۰ هزار دلار به هر فرد بالای ۱۸ سال، به یکی از موضوعات مورد انتقاد نمایندگان مجلس تبدیل شده است؛ انتقادهایی که روز یکشنبه از تذکر مهدی کوچک‌زاده آغاز شد و با اظهارات چند نماینده دیگر در روز سه‌شنبه ادامه یافت، در حالی که رئیس بانک مرکزی از سیاست‌های ارزی این بانک دفاع می‌کند.
این انتقادها همزمان با اعلام برنامه جدید بانک مرکزی برای عرضه اسکناس ارز آغاز شد؛ طرحی که بر اساس آن قرار است تا سقف ۲ میلیارد دلار اسکناس ارز عرضه شود و در مرحله نخست یک میلیارد دلار از طریق شعب منتخب بانک‌ها و صرافی‌های بانکی در اختیار متقاضیان قرار گیرد.
بر اساس اعلام بانک مرکزی، همه افراد بالای ۱۸ سال می‌توانند با ارائه کارت ملی تا سقف ۱۰ هزار دلار ارز دریافت کنند.
این تصمیم اما خیلی زود با واکنش نمایندگان مجلس مواجه شد.
شروع ماجرا با تذکر کوچک‌زاده
مهدی کوچک‌زاده، نماینده تهران، روز یکشنبه ۱۲ مهر در جلسه علنی مجازی مجلس نسبت به سیاست جدید بانک مرکزی انتقاد کرد و از محمدباقر قالیباف خواست موضوع را پیگیری کند. رئیس مجلس نیز در پاسخ به این تذکر گفت که خودش از طریق رسانه‌ها از این تصمیم مطلع شده و از اینکه چرا چنین اقدامی انجام شده، متعجب است.
قالیباف با بیان اینکه شخصاً موضوع اختصاص ارز به افراد بالای ۱۸ سال را دنبال خواهد کرد، گفت این موضوع در جلسه هیأت‌رئیسه نیز پیگیری شده و در نخستین جلسه نظارتی مجلس مورد بررسی قرار خواهد گرفت و اگر لازم باشد، موضوع در صحن مجلس مطرح می‌شود.
به این ترتیب، در نخستین مواجهه مجلس با تصمیم بانک مرکزی، موضوع از یک تذکر نماینده فراتر رفت و به دستور پیگیری رئیس مجلس رسید؛ اما در آن مقطع هنوز صحبتی از توقف اجرای طرح مطرح نشد.
سه‌شنبه؛ انتقادها بیشتر شد
دو روز بعد، دامنه انتقادها در مجلس گسترده‌تر شد. پیمان فلسفی، نماینده تهران، در نطق خود در جلسه علنی مجلس، به‌طور مستقیم از عرضه ۲ میلیارد دلار ارز انتقاد کرد و پرسید هدف از این سیاست، مدیریت بازار ارز است یا ایجاد امکان سود برای گروهی خاص.
او با اشاره به امکان خرید تا سقف ۱۰ هزار دلار برای افراد بالای ۱۸ سال گفت در شرایطی که از یک سو درباره کمبود ارز و فشار تحریم‌ها سخن گفته می‌شود، از سوی دیگر سیاستی اجرا شده که مردم را به خرید دلار تشویق می‌کند. فلسفی خواستار توقف روندهای موجود در بازار ارز شد و از جمله راهکارهای پیشنهادی خود را تک‌نرخی کردن ارز، جرم‌انگاری معاملات غیررسمی و ممنوعیت «ارزپاشی و سکه‌پاشی» توسط بانک مرکزی عنوان کرد.
درواقع تعبیر «ارزپاشی» که در روزهای اخیر از سوی منتقدان این سیاست مطرح شده بود، در صحن مجلس نیز به‌صورت صریح به کار رفت.
قاضی‌زاده: آثار تصمیمات اقتصادی بر زندگی مردم دیده شود
احسان قاضی‌زاده هاشمی، نماینده مجلس، نیز در انتقاد از سیاست‌های اقتصادی دولت بر ضرورت توجه به آثار تصمیمات اقتصادی بر زندگی مردم تأکید کرد.
انتقادهای او نیز در شرایطی مطرح شد که مسئله اصلی نمایندگان فقط اصل فروش ارز نیست؛ بلکه پرسش آنها درباره این است که این سیاست در نهایت چه اثری بر بازار، نرخ ارز و رفتار مردم خواهد داشت. اگر ارز با نرخی پایین‌تر از بازار عرضه شود، این پرسش مطرح می‌شود که آیا اختلاف قیمت میان نرخ عرضه و بازار می‌تواند انگیزه‌ای برای خرید با هدف کسب سود ایجاد کند یا نه؛ موضوعی که از سوی منتقدان مجلس به عنوان یکی از ایرادهای اصلی طرح مطرح شده است.
حاجی‌دلیگانی؛ هشدار درباره قیمت‌گذاری بر اساس بازار غیررسمی
حسینعلی حاجی‌دلیگانی، نماینده شاهین‌شهر نیز با انتقاد از وضعیت بازار ارز، نسبت به مبنا قرار گرفتن نرخ بازار غیررسمی در قیمت‌گذاری‌ها هشدار داد و بر ضرورت پاسخگویی مسئولان درباره سیاست‌های ارزی تأکید کرد.
مجموعه اظهارات نمایندگان نشان می‌دهد انتقاد مجلس فقط به یک تصمیم مشخص بانک مرکزی محدود نمانده و موضوع گسترده‌تر شده است؛ از نحوه عرضه ارز و سقف خرید گرفته تا چگونگی تعیین نرخ و تأثیر بازار غیررسمی بر اقتصاد.
بانک مرکزی چه می‌گوید؟
در سوی دیگر ماجرا، بانک مرکزی قرار دارد که اجرای این سیاست را در چارچوب برنامه مدیریت بازار ارز تعریف کرده است. طبق اطلاع‌رسانی رسمی بانک مرکزی، هدف از طرح جدید، عرضه تا سقف ۲ میلیارد دلار اسکناس است و در مرحله نخست یک میلیارد دلار از طریق شبکه بانکی و صرافی‌های بانکی عرضه می‌شود.
بانک مرکزی اعلام کرده است که افراد بالای ۱۸ سال می‌توانند با کارت ملی تا سقف ۱۰ هزار دلار ارز خریداری کنند.
عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، نیز سه‌شنبه شب در گفت‌وگوی تلویزیونی درباره سیاست‌های ارزی بانک مرکزی سخن گفت.
او در این برنامه از سیاست‌های بانک مرکزی در مدیریت بازار ارز دفاع کرد و درباره عملکرد این بانک در تأمین ارز نیز توضیحاتی ارائه داد. از جمله اینکه تا نیمه مهرماه حدود ۲۴.۹ میلیارد دلار ارز برای واردات تأمین شده است.
همتی همچنین پیش‌تر تأکید کرده بود که بانک مرکزی بر اساس اختیارات قانونی خود، هر اقدامی را که برای مدیریت بازار ارز ضروری بداند، انجام خواهد داد.
بنابراین در شرایطی که نمایندگان از آنچه «ارزپاشی» می‌خوانند انتقاد می‌کنند، موضع بانک مرکزی این است که مداخله و عرضه ارز بخشی از ابزارهای قانونی آن برای مدیریت بازار است.
اختلاف بر سر چیست؟
اختلاف فعلی را می‌توان در یک سؤال خلاصه کرد: آیا عرضه گسترده ارز می‌تواند تقاضای بازار را کنترل کند یا خود به ایجاد تقاضای جدید منجر می‌شود؟ منتقدان سیاست جدید معتقدند وقتی هر فرد بالای ۱۸ سال می‌تواند تا ۱۰ هزار دلار ارز خریداری کند، در صورت وجود فاصله قابل توجه میان نرخ خرید و قیمت بازار، انگیزه سودجویی نیز ایجاد می‌شود. در مقابل، بانک مرکزی می‌تواند استدلال کند که عرضه رسمی ارز، بخشی از تقاضای بازار را از مسیر غیررسمی به شبکه رسمی منتقل می‌کند و امکان مدیریت بهتر بازار را فراهم می‌سازد.
در واقع، اختلاف مجلس و بانک مرکزی بیشتر از آنکه بر سر اصل وجود بازار ارز باشد، بر سر شیوه مداخله، نحوه تخصیص منابع ارزی و پیامدهای این سیاست است.
آیا مجلس می‌تواند جلوی این سیاست را بگیرد؟
حال که از یک سو، تعدادی از نمایندگان نسبت به این اقدام بانک مرکزی منتقدند و موضوع از تذکر یک نماینده به طرح چندباره آن در صحن مجلس رسیده است و از سوی دیگر، قالیباف نیز وعده داده است موضوع را شخصاً دنبال کند و در صورت نیاز آن را به صحن مجلس بکشاند این سوال مطرح است که آیا مجلس می‌تواند جلوی این سیاست را بگیرد؟
اما در شرایط فعلی نمی‌توان گفت مجلس موفق به متوقف کردن این سیاست شده یا می‌شود و آنچه در روزهای آینده می‌تواند قابل توجه باشد نتیجه پیگیریهای مجلس و قالیباف است که چگونه بتوانند از طریق سازوکارهای نظارتی مجلس این موضوع را دنبال کنند و همچنین از سوی دیگر واکنش بانک مرکزی به انتقادهای نمایندگان نیز قابل توجه است؛ چراکه ممکن است با ارایه ادله قانع کننده نمایندگان مجلس را با ادامه اجرای این برنامه همراه کند.
یک سؤال، دو پاسخ
اکنون میان مجلس و بانک مرکزی بر سر سیاست جدید ارزی دو روایت شکل گرفته است؛ نمایندگان منتقد، عرضه گسترده ارز را در شرایط فعلی محل ایراد می‌دانند و درباره هدررفت منابع ارزی، ایجاد انگیزه سودجویی و آثار آن بر ارزش پول ملی هشدار می‌دهند.
در مقابل، بانک مرکزی این اقدام را در چارچوب مدیریت بازار ارز و استفاده از ابزارهای قانونی خود دنبال می‌کند و رییس بانک مرکزی می‌گوید من به‌عنوان رئیس بانک مرکزی به مردم اطمینان می‌دهم که نگفته‌ام ارز نمی‌فروشم؛ ارز دارم و می‌فروشم. دلیل فروش ارز نیز مدیریت بازار است، چراکه نرخ ارز بر زندگی مردم تأثیر می‌گذارد و وظیفه من این است که بازار را به ثبات برسانم.
وی افزود: ممکن است عده‌ای درباره این روش انتقاد داشته باشند، اما من اکنون یک فرد سیاسی نیستم، بلکه رئیس بانک مرکزی هستم. این مسئولیت را برای خدمت به کشور پذیرفته‌ام و اکنون نیز بانک مرکزی در خط مقدم جنگ اقتصادی قرار دارد.
در واقع این سیاست در حالی با انتقاد تعدادی از نمایندگان مجلس روبه‌رو شده و رئیس مجلس نیز از پیگیری موضوع خبر داده که مشخص نیست این پیگیری در نهایت چه نتیجه‌ای خواهد داشت و به نحوه ادامه بررسی موضوع و واکنش بانک مرکزی بستگی دارد.