نسیم گیلان

آخرين مطالب

علامه قزوینی، پدر تصحیح و علم کتابشناسی نوین در ایران مقالات

علامه قزوینی، پدر تصحیح و علم کتابشناسی نوین در ایران
  بزرگنمايي:

نسیم گیلان - ایرنا /علامه محمد قزوینی از محققان و مصححان بزرگ ایران به شمار می‌رفت که به گفته برخی از صاحب‌نظران پدر تصحیح به روش علمی و کتابشناسی لقب گرفته بود. اشراف او بر تاریخ، فرهنگ و ادبیات این سرزمین سبب‌ساز تالیف و تصحیح آثار برجسته‌ای شد که امروزه یگانه منبع در باب تحقیق است.
ایران در طول دوره‌ تاریخ چندین هزار ساله خود گاهگاهی دانشمندان، هنرمندان و نویسندگانی تربیت کرده که شایسته است، آنها را از ستارگان برجسته آسمان دانش گیتی به شمار آورد. گرچه تاریخ ایران‌ باستان از این نظر مبهم‌ است و از دیگر دانشمندان و هنرمندان اطلاعی در دست نیست اما می توان دانست که تمدن های باشکوهی نظیر تمدن هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان به احتمال‌ زیاد از وجود دانشمندان و هنرمندان خالی نبوده و علوم ایرانیان در عـهد باستان بقدری حائز اهمیت بوده که ابن خلدون مورخ و محقق معروف اسلامی در مقدمه کتاب دیوان العبر در آنجایی که درباره انواع‌ علوم معقول سخن می راند، متذکر می شود که ایرانیان را در عهد باستان از اقسام عـلوم بـهره فراوان بوده و با هجوم اسکندر مقدونی کتاب ها و آثار علمی آنها به دستور وی به یونان حمل‌ و به زبان‌ یونانی ترجمه و اصول آنها از میان رفته است. اینگونه شد که امروز از دانش و دانشمندان ایران باستان و مقدار کـتاب ها آن زمان اطلاعات کافی در دست نیست و نمی توان به کمیت و کیفیت‌ علوم‌ آن عهد پی برد.
یکی‌ از بزرگترین مفاخر ملی ایران، اسـتاد عـلامه محمد قزوینی است. وی‌ فرزند عبد الوهـاب‌ قـزوینی‌ یکی از نویسندگان و دانـشوران بود که در تهیه و ترجمه احوال علماء نحو، ادب و فقه خدمت قابل‌توجهی انجام داده است.

نسیم گیلان


مشاهده کتاب های خطی فارسی و عربی
علامه قزوینی با دعوت برادرش میرزا احمد خان وهابی در مقطعی به لندن رفت تا از کتابخانه بزرگ موزه انگلیس بازدید کند. پس از مـشاهده عظمت کتابخانه آن شهر و آن همه کتاب کمیاب خطی فارسی و عربی شوق مطالعه چنان بر ایشان غلبه کرد که بی‌اختیار خیال خانواده‌ و میهن‌ را به طور موقت از یاد برد.‌ حدود 2 سال و نـیم که در لندن به سر برد با بعضی از خاورشناسان نامی این سرزمین از جمله پروفسور ادوارد براون، پروفسور بوان، پروفسور مارکلیوث مستر الیس، سردینسن راس‌ و مستر امدروز که هرکدام به نوبه خود خدمات گران‌بهایی بـه احیا آثـار ادبی ایران کرده‌ بودند، آشنا شد.
در اوائل 1324 قمری تصحیح و چاپ تاریخ «جهانگشای جوینی»‌ به او پیشنهاد شد و وی این پیشنهاد را با کمال میل پذیرفت. از این رو برای مطالعه‌ نسخ متعددی که از کتاب پیش گفته در کتابخانه ملی پاریس‌ موجود بود به پاریس رهسپار شد و در آن شهر اقامت گزید و با برخی ‌از خـاورشناسان فـرانسه نظیر مسیو درنبورک، مسیو کلمان هوار، استاد کازانوا، پرفسور ماسینون، مسیو کاریل‌ فران، مسیو هانری ماسه، مسیو ادکار بلوشه ومسیو پل پلیو- که خدمات آنها هم به ادبیات‌ و زبان و آثـار شـرقی به ویژه ایرانی قابل توجه است، آشنا شد.
در اواخر 1333 قمری به واسطه بروز جنگ‌ جهانی اول از نظر اینکه دولت فرانسه از روی احتیاط بسیاری از نسخ مهم کتابخانه‌ها و آثار باستانی موزه‌ها را به خارج پاریس انـتقال داده بـود و دیگر ادامه کارهای ادبی و تاریخی برای اشخاصی‌ که به این قبیل امور اشتغال داشتند، ممکن نبود. ازاین‌رو علامه قزوینی به پیشنهاد حسین قلی خان نواب وزیر مختار ایران در آلمان که در پاریس بود، پاریس را ترک و به همراه وی، چهار روز بعد وارد برلن شد و در آنجا با بعضی‌ از خاورشناسان آلمانی که هرکدام از مشاهیر مستشرقین‌ سده‌ معاصر به شمار می آمدند، آشنایی یافت. پس از رفع‌ موانع‌ جنگ از راه سوییس وارد پاریس شد و به کارهای سابق خـویش‌ که‌ عمده‌ آنها ادامـه چاپ تاریخ جهانگشای جوینی بود، مشغول‌ شد. استاد قزوینی به واسطه بروز جنگ جهانگیر دوم ناگزیر اروپا را ترک و به تهران مراجعت کرد.
آثار علامه قزوینی‌
از آثاری که توسط قزوینی تصحیح و تحشیه شده و بر هریک مقدمه‌ای نوشته‌ می توان به مرزبان‌نامه المعجم فی معاییر الشعار العجم با فهرست، چهار مـقاله نـظامی عـروضی با تعلیمات‌ و فهرست‌، تاریخ‌ جـهانگشای جـوینی بـا فهرست، دیوان حافظ با حواشی و فهرست، مقدمه قدیم شاهنامه اشاره کرد. او از 18 نوع کتاب عکس برداری کرده و بر هریک از آنها مقدمه ای نوشته بود. مجمل التواریخ و القصص، کـتاب الابـنیه عن حقایق الادویه، تاریخ بیهق، التوسل الی‌ الترسل‌، عتبه‌ الکتبه، زین الاخبار، تتمه صوان الحکمه، دواوین شعراء سته، سمط العـلی، منافع‌ الحیوان‌، زبده التواریخ و... از آن جمله به شمار می روند. همچنین بر 2 کـتاب دیگر مقدمه نوشته‌ یکی‌ بر کتاب تذکره الاولیاء شیخ عطار و دیگری تـذکره‌ الشعراء‌ عوفی و از تألیفات ایشان بیست مقاله جلد اول و جلد دوم رساله در شرح‌ احوال‌ مسعود سعد سلمان، مقاله تاریخی‌ و انـتقادی‌ راجـع به‌ نفثه‌ المصدور نسوی، رساله ممدوحین سعدی، رساله در شرح‌ احوال شیخ ابـو الفـتح رازی است.
طـرز کار و سبک نوشته‌های علامه قزوینی
قزوینی‌ از جمله دانشمندانی است که سختکوشی او مایه شگفت اهالی دانش‌ است و هر فردی که از نزدیک‌ با او تماس داشت، بی‌اختیار زبان به ستایش او مـی‌گشود. او برگردن محققان نسل های پس از خود حق بزرگی دارد. وی پیشگام و رهگشای راهی سخت و دراز بود، راهی که پیش از او فردی در ایران در آن طریق گام اساسی برنداشته بود. قزوینی هر آنچه نوشت از آثار برگزیده تحقیقی زمان ماست، حتی یادداشت های پراکنده و تنظیم نشده اش زیرا وی در نوشتن هر نکته و مطلبی، دقت و بصیرت فوق تصوری پیشه می کرد و وسواس علمی و کم نظیری داشت که موجب برجستگی آثارش شد. روش نگارش قزوینی روان‌ و شیواست‌ و برخلاف اشخاصی که در لغت‌سازی تعمد مخصوصی‌ دارند و اینکار را یکنوع‌ خدمت به میهن می‌پندارند و زبان‌ شیرین فـارسی را بـا وضع لغات مشکل، غیرمأنوس و بی‌سابقه دگرگون می‌سازند، او در سبک نگارش‌ تغییری‌ نداده است.
یادداشت هایی دیگر از علامه قزوینی بر جهانگشای جوینی
تاریخ جهانگشای جوینی نه تنها تاریخ که تا حد زیادی فرهنگ و شرایط اجتماعی دوره مغول را شرح می دهد. بهترین تصحیحی که اکنون از این کتاب وجود دارد، تصحیح علامه محمد قزوینی است که مجلدات سه گانه آن در طول سال های مختلف به چاپ رسیده است. علامه پس از طبع جهانگشای از آنجا که وسواس علمی و دقت نظرش ایجاب می کرد، متن جهانگشای را بازخوانی کرد و یادداشت های سودمندی بر نسخه خود که اکنون در کتابخانه دانشکده ادبیات نگهدار می شود، افزود. این یادداشت ها در 1347 به همت محمد روشن در مجله فرهنگ ایران زمین چاپ شد اما در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران هم کتاب تاریخ جهانگشایی وجود دارد که جلد نخست آن مشتمل بر یادداشت های علامه قزوینی است. علامه در این یادداشت ها گاه ضربدرهایی کنار یادداشت ها گذاشته که احتمالا بیانگر میزان اهمیت یادداشت هاست.
منبع :
مجله: گنجینه اسناد، تابستان 1387 - شماره 70 ISC

لینک کوتاه:
https://www.nasimegilan.ir/Fa/News/273029/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

خرید 10 دستگاه ماشین‌آلات سنگین برای شهرداری رشت

رشد 305 درصدی فروش دیجیتالی بازی The Last of Us Part I

حماسه مردم آمل در سال 1360 به معنای واقعی اسلامی و ملی بود

بخشی از کتاب/ ما هرگز به خاطر شکست‌هایمان سر‌افکنده نمی‌شویم

مدیرکل بنیاد آذربایجان شرقی با خانوادۀ شهید «اسماعیل پور کوزه کنان» دیدار کرد

نکوداشت یاد و خاطره 26 شهید طلبه و روحانی آذربایجان غربی در عملیات کربلای 5

جانباز 70 درصد شهید رسول جندقیان به همرزمان شهیدش پیوست

وصال مادر پس از 7 سال فراق با فرزند شهیدش در بهشت زهرا تهران

آپدیت بزرگ درایور کارت‌های گرافیک Arc اینتل با افزایش کارایی در راه است

جشن تکلیف فرزندان کارکنان بنیاد شهید و امور ایثارگران برگزار شد

احتمال ساخت دنباله‌ بازی Stranger of Paradise وجود دارد

رها سازی پلیکان خاکستری در پناهگاه حیات وحش سلکه

تقویم روز و اوقات شرعی گیلان ، 8 بهمن 1401

شایعات جدید iOS 17 و آیفون 15 حقیقت ندارند

3 مصدوم در برخورد کامیون با کامیونت در محور قزوین - رشت

برنامه/ در فضایی معنوی به آرامش برسید

فعالیت با تأخیر مدارس ابتدایی الیگودرز در روز شنبه

گلکسی S24 ممکن است با تراشه اگزینوس 2400 عرضه شود

داستانک/ گریه تکراری

ویندوز 11 در آینده نزدیک ابزارک‌های بیشتری دریافت خواهد کرد

داستان صوتی/ «یک عاشقانه آرام» فصل دوم- قسمت ششم

پیشکش دهه نودی های بندرانزلی به ایران استوار

تو را بی پناه یافت و نجاتت داد

محکومیت تحریم ستاد امر به معرف و نهی از منکر

چرا باتری گوشی‌های هوشمند هنوز دوام پایینی دارند؟

تداوم بارندگی تا اوایل هفته آینده در ایلام

اجتماع نمازگزاران رشت در محکومیت اهانت به ساحت قرآن

جوان شدن آژاکس وطنی پس از باخت به استقلال تهران

آغاز با تأخیر فعالیت مدارس هفت شهرستان چهارمحال‌وبختیاری در روز شنبه

مشخصات و تصاویر گلکسی بوک 3 پرو و 3 پرو 360 افشا شد

سامانه نوبت‌دهی مرز آستارا تا 15 روز آینده راه‌اندازی می‌شود

توصیه برای کمتر رنج بردن!

چرا آمل را شهر هزار سنگر نامیدند؟

بازی/ Squad Alpha؛ مامور ویژه گروه جوخه آلفا

توقیف خودرو‌های قاچاق در بندرانزلی

سونی احتمالا از همین حالا روی پلی استیشن 6 متمرکز شده است

تجمع مردم ولایتمدار رشت برای محکومیت اهانت به ساحت قرآن کریم و مقدسات دینی

دیدار سرپرست شهرداری رشت با مدیرعامل تیم فوتبال داماش گیلان

فایل آپدیت MIUI 14 ردمی 9 شیائومی لو رفت

آخرین و جدیدترین آمار کرونایی استان گیلان 7 بهمن 1401

پلمب بیش از 300 واحد صنفی در شهرستان آستارا

اهانت به ساحت قرآن کریم از روی استیصال

کتاب جدید مظفر سالاری به چاپ پانزدهم رسید

همراهی شهرداری تهران با فراجا در شوش و هرندی

تدابیر گمرک برای برچیده شدن صف کامیون‌ها در آستارا

نماز گزاران گیلانی اهانت به قرآن کریم را محکوم کردند

جریمه یک میلیون دلاری به خاطر استفاده از واتس‌اپ

چند راه آسان برای افزایش سرعت وای فای

آیا آمریکا می‌تواند اینترنت کل جهان را قطع کند؟

رسمی؛ میثم نامور به ملوان پیوست