نسیم گیلان

آخرين مطالب

علامه قزوینی، پدر تصحیح و علم کتابشناسی نوین در ایران مقالات

علامه قزوینی، پدر تصحیح و علم کتابشناسی نوین در ایران
  بزرگنمايي:

نسیم گیلان - ایرنا /علامه محمد قزوینی از محققان و مصححان بزرگ ایران به شمار می‌رفت که به گفته برخی از صاحب‌نظران پدر تصحیح به روش علمی و کتابشناسی لقب گرفته بود. اشراف او بر تاریخ، فرهنگ و ادبیات این سرزمین سبب‌ساز تالیف و تصحیح آثار برجسته‌ای شد که امروزه یگانه منبع در باب تحقیق است.
ایران در طول دوره‌ تاریخ چندین هزار ساله خود گاهگاهی دانشمندان، هنرمندان و نویسندگانی تربیت کرده که شایسته است، آنها را از ستارگان برجسته آسمان دانش گیتی به شمار آورد. گرچه تاریخ ایران‌ باستان از این نظر مبهم‌ است و از دیگر دانشمندان و هنرمندان اطلاعی در دست نیست اما می توان دانست که تمدن های باشکوهی نظیر تمدن هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان به احتمال‌ زیاد از وجود دانشمندان و هنرمندان خالی نبوده و علوم ایرانیان در عـهد باستان بقدری حائز اهمیت بوده که ابن خلدون مورخ و محقق معروف اسلامی در مقدمه کتاب دیوان العبر در آنجایی که درباره انواع‌ علوم معقول سخن می راند، متذکر می شود که ایرانیان را در عهد باستان از اقسام عـلوم بـهره فراوان بوده و با هجوم اسکندر مقدونی کتاب ها و آثار علمی آنها به دستور وی به یونان حمل‌ و به زبان‌ یونانی ترجمه و اصول آنها از میان رفته است. اینگونه شد که امروز از دانش و دانشمندان ایران باستان و مقدار کـتاب ها آن زمان اطلاعات کافی در دست نیست و نمی توان به کمیت و کیفیت‌ علوم‌ آن عهد پی برد.
یکی‌ از بزرگترین مفاخر ملی ایران، اسـتاد عـلامه محمد قزوینی است. وی‌ فرزند عبد الوهـاب‌ قـزوینی‌ یکی از نویسندگان و دانـشوران بود که در تهیه و ترجمه احوال علماء نحو، ادب و فقه خدمت قابل‌توجهی انجام داده است.

نسیم گیلان


مشاهده کتاب های خطی فارسی و عربی
علامه قزوینی با دعوت برادرش میرزا احمد خان وهابی در مقطعی به لندن رفت تا از کتابخانه بزرگ موزه انگلیس بازدید کند. پس از مـشاهده عظمت کتابخانه آن شهر و آن همه کتاب کمیاب خطی فارسی و عربی شوق مطالعه چنان بر ایشان غلبه کرد که بی‌اختیار خیال خانواده‌ و میهن‌ را به طور موقت از یاد برد.‌ حدود 2 سال و نـیم که در لندن به سر برد با بعضی از خاورشناسان نامی این سرزمین از جمله پروفسور ادوارد براون، پروفسور بوان، پروفسور مارکلیوث مستر الیس، سردینسن راس‌ و مستر امدروز که هرکدام به نوبه خود خدمات گران‌بهایی بـه احیا آثـار ادبی ایران کرده‌ بودند، آشنا شد.
در اوائل 1324 قمری تصحیح و چاپ تاریخ «جهانگشای جوینی»‌ به او پیشنهاد شد و وی این پیشنهاد را با کمال میل پذیرفت. از این رو برای مطالعه‌ نسخ متعددی که از کتاب پیش گفته در کتابخانه ملی پاریس‌ موجود بود به پاریس رهسپار شد و در آن شهر اقامت گزید و با برخی ‌از خـاورشناسان فـرانسه نظیر مسیو درنبورک، مسیو کلمان هوار، استاد کازانوا، پرفسور ماسینون، مسیو کاریل‌ فران، مسیو هانری ماسه، مسیو ادکار بلوشه ومسیو پل پلیو- که خدمات آنها هم به ادبیات‌ و زبان و آثـار شـرقی به ویژه ایرانی قابل توجه است، آشنا شد.
در اواخر 1333 قمری به واسطه بروز جنگ‌ جهانی اول از نظر اینکه دولت فرانسه از روی احتیاط بسیاری از نسخ مهم کتابخانه‌ها و آثار باستانی موزه‌ها را به خارج پاریس انـتقال داده بـود و دیگر ادامه کارهای ادبی و تاریخی برای اشخاصی‌ که به این قبیل امور اشتغال داشتند، ممکن نبود. ازاین‌رو علامه قزوینی به پیشنهاد حسین قلی خان نواب وزیر مختار ایران در آلمان که در پاریس بود، پاریس را ترک و به همراه وی، چهار روز بعد وارد برلن شد و در آنجا با بعضی‌ از خاورشناسان آلمانی که هرکدام از مشاهیر مستشرقین‌ سده‌ معاصر به شمار می آمدند، آشنایی یافت. پس از رفع‌ موانع‌ جنگ از راه سوییس وارد پاریس شد و به کارهای سابق خـویش‌ که‌ عمده‌ آنها ادامـه چاپ تاریخ جهانگشای جوینی بود، مشغول‌ شد. استاد قزوینی به واسطه بروز جنگ جهانگیر دوم ناگزیر اروپا را ترک و به تهران مراجعت کرد.
آثار علامه قزوینی‌
از آثاری که توسط قزوینی تصحیح و تحشیه شده و بر هریک مقدمه‌ای نوشته‌ می توان به مرزبان‌نامه المعجم فی معاییر الشعار العجم با فهرست، چهار مـقاله نـظامی عـروضی با تعلیمات‌ و فهرست‌، تاریخ‌ جـهانگشای جـوینی بـا فهرست، دیوان حافظ با حواشی و فهرست، مقدمه قدیم شاهنامه اشاره کرد. او از 18 نوع کتاب عکس برداری کرده و بر هریک از آنها مقدمه ای نوشته بود. مجمل التواریخ و القصص، کـتاب الابـنیه عن حقایق الادویه، تاریخ بیهق، التوسل الی‌ الترسل‌، عتبه‌ الکتبه، زین الاخبار، تتمه صوان الحکمه، دواوین شعراء سته، سمط العـلی، منافع‌ الحیوان‌، زبده التواریخ و... از آن جمله به شمار می روند. همچنین بر 2 کـتاب دیگر مقدمه نوشته‌ یکی‌ بر کتاب تذکره الاولیاء شیخ عطار و دیگری تـذکره‌ الشعراء‌ عوفی و از تألیفات ایشان بیست مقاله جلد اول و جلد دوم رساله در شرح‌ احوال‌ مسعود سعد سلمان، مقاله تاریخی‌ و انـتقادی‌ راجـع به‌ نفثه‌ المصدور نسوی، رساله ممدوحین سعدی، رساله در شرح‌ احوال شیخ ابـو الفـتح رازی است.
طـرز کار و سبک نوشته‌های علامه قزوینی
قزوینی‌ از جمله دانشمندانی است که سختکوشی او مایه شگفت اهالی دانش‌ است و هر فردی که از نزدیک‌ با او تماس داشت، بی‌اختیار زبان به ستایش او مـی‌گشود. او برگردن محققان نسل های پس از خود حق بزرگی دارد. وی پیشگام و رهگشای راهی سخت و دراز بود، راهی که پیش از او فردی در ایران در آن طریق گام اساسی برنداشته بود. قزوینی هر آنچه نوشت از آثار برگزیده تحقیقی زمان ماست، حتی یادداشت های پراکنده و تنظیم نشده اش زیرا وی در نوشتن هر نکته و مطلبی، دقت و بصیرت فوق تصوری پیشه می کرد و وسواس علمی و کم نظیری داشت که موجب برجستگی آثارش شد. روش نگارش قزوینی روان‌ و شیواست‌ و برخلاف اشخاصی که در لغت‌سازی تعمد مخصوصی‌ دارند و اینکار را یکنوع‌ خدمت به میهن می‌پندارند و زبان‌ شیرین فـارسی را بـا وضع لغات مشکل، غیرمأنوس و بی‌سابقه دگرگون می‌سازند، او در سبک نگارش‌ تغییری‌ نداده است.
یادداشت هایی دیگر از علامه قزوینی بر جهانگشای جوینی
تاریخ جهانگشای جوینی نه تنها تاریخ که تا حد زیادی فرهنگ و شرایط اجتماعی دوره مغول را شرح می دهد. بهترین تصحیحی که اکنون از این کتاب وجود دارد، تصحیح علامه محمد قزوینی است که مجلدات سه گانه آن در طول سال های مختلف به چاپ رسیده است. علامه پس از طبع جهانگشای از آنجا که وسواس علمی و دقت نظرش ایجاب می کرد، متن جهانگشای را بازخوانی کرد و یادداشت های سودمندی بر نسخه خود که اکنون در کتابخانه دانشکده ادبیات نگهدار می شود، افزود. این یادداشت ها در 1347 به همت محمد روشن در مجله فرهنگ ایران زمین چاپ شد اما در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران هم کتاب تاریخ جهانگشایی وجود دارد که جلد نخست آن مشتمل بر یادداشت های علامه قزوینی است. علامه در این یادداشت ها گاه ضربدرهایی کنار یادداشت ها گذاشته که احتمالا بیانگر میزان اهمیت یادداشت هاست.
منبع :
مجله: گنجینه اسناد، تابستان 1387 - شماره 70 ISC

لینک کوتاه:
https://www.nasimegilan.ir/Fa/News/273029/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

خورشیدگرفتگی 8 آپریل بر فراز رصدخانه ی La Silla واقع در شیلی

رزین قابل بازیافت، صنعت چاپ 3 ‌بعدی را متحول می‌کند

مردم برای کاهش خسارت سیلاب احتمالی همراهی کنند

حمایت از تولید و فعالان اقتصادی از اولویت های دستگاه قضایی است

بارش های گیلان نارنجی شد

واحدهای تولیدی راکد، نیاز به بررسی پژوهشی دارند

افتتاح 42 طرح مخابراتی در گیلان

بهره‌برداری از 42 پروژه مخابراتی گیلان

کشف 850 تن چای فاسد در رضوانشهر

رونمایی از پوستر جشنواره بانوان حریم رسالت به میزبانی استان گیلان

کشف 57 قلم اشیای عتیقه در لاهیجان

راه اندازی مجدد کمیسیون تغییر کاربری اراضی در گیلان

ویژه برنامه های ارتحال امام(ره) در مساجد و بقاع برگزیده گیلان برگزار می شود

برگزاری جشن میلاد آسمانی امام رضا(ع) در شهر رشت

داستانک/ بوی مادر

حکایت جالب از ضرب المثل کسی که خرش از پل گذشت یعنی چه؟

آن بر سر گنج است که چون نقطه به کنجی

دوئل عشقی دو مرد بر سر زن صیغه‌ ای، قربانی گرفت

موج جدید بارش‌ ها، از این روز آغاز خواهد شد

جزییات جدید درباره تعطیلی آخر هفته

زمان واریز یارانه نقدی اردیبهشت ماه

تولید هزار نانوحسگر روی یک دانه ماسه

850 تن چای فاسد در غرب گیلان کشف شد

کسب نشان طلای دختر گیلانی در پاراتکواندوی قهرمانی آسیا

4 شهر گیلان میزبان کاروان زیر سایه خورشید

داستانک/ بو مادر

ماجرای جنایت وحشتناک مرد دوزنه در جاده

طرح جدید ناسا برای ساخت اولین موتور هیبریدی-الکتریکی موشک

اینشتین در مورد منطقه عجیب اطراف سیاهچاله‌ها درست می‌گفت

با کریمان کارها دشوار نیست

نماینده صومعه‌سرا: مردم امامزاده ابراهیم بیش از یک ماه است در چادر زندگی می‌کنند/ ما گیلانی‌ها خدا نداریم؟!

پست برق 230 کیلو ولت رشت با حضور رئیس جمهور افتتاح می‌شود

نمایشگاه کتاب دوحه میزبان رونمایی از مصحف مشهد رضوی

تأثیر مطالعه بر سلامت روان

تصویر روز ناسا؛ شفق شمالی آسمان

توزیع تخم نوغان تفریخ شده در آستارا

دولت سیزدهم به دنبال رفع ناترازی های برق است

از مشهد تا رشت طبیعت فراموش‌نشدنی، لحظاتی مملو از آرامش

(تصاویر) برداشت چای بهاره باغات املش

بهره برداری از بزرگترین شبکه برق گیلان در غرب رشت بزودی

جلوگیری از فعالیت یک دندانپزشکی غیرمجاز در رشت

شعر خوانی دختر شیرین زبان

شمارش معکوس برای افزایش مبلغ جرائم رانندگی

دهکده 8000 ساله راز بقا پس از بلایای طبیعی را فاش می‌کند

تداوم فعالیت سامانه بارشی تا روز دوشنبه در گیلان

دوربین‌های کنترل هوشمند در نقاط مختلف گیلان نصب می‌شود

تا می‌توانید حسرت گذشته را نخورید و از گذشته عبرت بگیرید

جسد پسربچه 5 ساله بعد از 27 روز پیدا شد

دستگیری یک قاتل فراری در فرودگاه امام‌ خمینی

دختر عاشق، خودش را ربود تا اخاذی کند!