نسیم گیلان

آخرين مطالب

علامه قزوینی، پدر تصحیح و علم کتابشناسی نوین در ایران مقالات

علامه قزوینی، پدر تصحیح و علم کتابشناسی نوین در ایران
  بزرگنمايي:

نسیم گیلان - ایرنا /علامه محمد قزوینی از محققان و مصححان بزرگ ایران به شمار می‌رفت که به گفته برخی از صاحب‌نظران پدر تصحیح به روش علمی و کتابشناسی لقب گرفته بود. اشراف او بر تاریخ، فرهنگ و ادبیات این سرزمین سبب‌ساز تالیف و تصحیح آثار برجسته‌ای شد که امروزه یگانه منبع در باب تحقیق است.
ایران در طول دوره‌ تاریخ چندین هزار ساله خود گاهگاهی دانشمندان، هنرمندان و نویسندگانی تربیت کرده که شایسته است، آنها را از ستارگان برجسته آسمان دانش گیتی به شمار آورد. گرچه تاریخ ایران‌ باستان از این نظر مبهم‌ است و از دیگر دانشمندان و هنرمندان اطلاعی در دست نیست اما می توان دانست که تمدن های باشکوهی نظیر تمدن هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان به احتمال‌ زیاد از وجود دانشمندان و هنرمندان خالی نبوده و علوم ایرانیان در عـهد باستان بقدری حائز اهمیت بوده که ابن خلدون مورخ و محقق معروف اسلامی در مقدمه کتاب دیوان العبر در آنجایی که درباره انواع‌ علوم معقول سخن می راند، متذکر می شود که ایرانیان را در عهد باستان از اقسام عـلوم بـهره فراوان بوده و با هجوم اسکندر مقدونی کتاب ها و آثار علمی آنها به دستور وی به یونان حمل‌ و به زبان‌ یونانی ترجمه و اصول آنها از میان رفته است. اینگونه شد که امروز از دانش و دانشمندان ایران باستان و مقدار کـتاب ها آن زمان اطلاعات کافی در دست نیست و نمی توان به کمیت و کیفیت‌ علوم‌ آن عهد پی برد.
یکی‌ از بزرگترین مفاخر ملی ایران، اسـتاد عـلامه محمد قزوینی است. وی‌ فرزند عبد الوهـاب‌ قـزوینی‌ یکی از نویسندگان و دانـشوران بود که در تهیه و ترجمه احوال علماء نحو، ادب و فقه خدمت قابل‌توجهی انجام داده است.

نسیم گیلان


مشاهده کتاب های خطی فارسی و عربی
علامه قزوینی با دعوت برادرش میرزا احمد خان وهابی در مقطعی به لندن رفت تا از کتابخانه بزرگ موزه انگلیس بازدید کند. پس از مـشاهده عظمت کتابخانه آن شهر و آن همه کتاب کمیاب خطی فارسی و عربی شوق مطالعه چنان بر ایشان غلبه کرد که بی‌اختیار خیال خانواده‌ و میهن‌ را به طور موقت از یاد برد.‌ حدود 2 سال و نـیم که در لندن به سر برد با بعضی از خاورشناسان نامی این سرزمین از جمله پروفسور ادوارد براون، پروفسور بوان، پروفسور مارکلیوث مستر الیس، سردینسن راس‌ و مستر امدروز که هرکدام به نوبه خود خدمات گران‌بهایی بـه احیا آثـار ادبی ایران کرده‌ بودند، آشنا شد.
در اوائل 1324 قمری تصحیح و چاپ تاریخ «جهانگشای جوینی»‌ به او پیشنهاد شد و وی این پیشنهاد را با کمال میل پذیرفت. از این رو برای مطالعه‌ نسخ متعددی که از کتاب پیش گفته در کتابخانه ملی پاریس‌ موجود بود به پاریس رهسپار شد و در آن شهر اقامت گزید و با برخی ‌از خـاورشناسان فـرانسه نظیر مسیو درنبورک، مسیو کلمان هوار، استاد کازانوا، پرفسور ماسینون، مسیو کاریل‌ فران، مسیو هانری ماسه، مسیو ادکار بلوشه ومسیو پل پلیو- که خدمات آنها هم به ادبیات‌ و زبان و آثـار شـرقی به ویژه ایرانی قابل توجه است، آشنا شد.
در اواخر 1333 قمری به واسطه بروز جنگ‌ جهانی اول از نظر اینکه دولت فرانسه از روی احتیاط بسیاری از نسخ مهم کتابخانه‌ها و آثار باستانی موزه‌ها را به خارج پاریس انـتقال داده بـود و دیگر ادامه کارهای ادبی و تاریخی برای اشخاصی‌ که به این قبیل امور اشتغال داشتند، ممکن نبود. ازاین‌رو علامه قزوینی به پیشنهاد حسین قلی خان نواب وزیر مختار ایران در آلمان که در پاریس بود، پاریس را ترک و به همراه وی، چهار روز بعد وارد برلن شد و در آنجا با بعضی‌ از خاورشناسان آلمانی که هرکدام از مشاهیر مستشرقین‌ سده‌ معاصر به شمار می آمدند، آشنایی یافت. پس از رفع‌ موانع‌ جنگ از راه سوییس وارد پاریس شد و به کارهای سابق خـویش‌ که‌ عمده‌ آنها ادامـه چاپ تاریخ جهانگشای جوینی بود، مشغول‌ شد. استاد قزوینی به واسطه بروز جنگ جهانگیر دوم ناگزیر اروپا را ترک و به تهران مراجعت کرد.
آثار علامه قزوینی‌
از آثاری که توسط قزوینی تصحیح و تحشیه شده و بر هریک مقدمه‌ای نوشته‌ می توان به مرزبان‌نامه المعجم فی معاییر الشعار العجم با فهرست، چهار مـقاله نـظامی عـروضی با تعلیمات‌ و فهرست‌، تاریخ‌ جـهانگشای جـوینی بـا فهرست، دیوان حافظ با حواشی و فهرست، مقدمه قدیم شاهنامه اشاره کرد. او از 18 نوع کتاب عکس برداری کرده و بر هریک از آنها مقدمه ای نوشته بود. مجمل التواریخ و القصص، کـتاب الابـنیه عن حقایق الادویه، تاریخ بیهق، التوسل الی‌ الترسل‌، عتبه‌ الکتبه، زین الاخبار، تتمه صوان الحکمه، دواوین شعراء سته، سمط العـلی، منافع‌ الحیوان‌، زبده التواریخ و... از آن جمله به شمار می روند. همچنین بر 2 کـتاب دیگر مقدمه نوشته‌ یکی‌ بر کتاب تذکره الاولیاء شیخ عطار و دیگری تـذکره‌ الشعراء‌ عوفی و از تألیفات ایشان بیست مقاله جلد اول و جلد دوم رساله در شرح‌ احوال‌ مسعود سعد سلمان، مقاله تاریخی‌ و انـتقادی‌ راجـع به‌ نفثه‌ المصدور نسوی، رساله ممدوحین سعدی، رساله در شرح‌ احوال شیخ ابـو الفـتح رازی است.
طـرز کار و سبک نوشته‌های علامه قزوینی
قزوینی‌ از جمله دانشمندانی است که سختکوشی او مایه شگفت اهالی دانش‌ است و هر فردی که از نزدیک‌ با او تماس داشت، بی‌اختیار زبان به ستایش او مـی‌گشود. او برگردن محققان نسل های پس از خود حق بزرگی دارد. وی پیشگام و رهگشای راهی سخت و دراز بود، راهی که پیش از او فردی در ایران در آن طریق گام اساسی برنداشته بود. قزوینی هر آنچه نوشت از آثار برگزیده تحقیقی زمان ماست، حتی یادداشت های پراکنده و تنظیم نشده اش زیرا وی در نوشتن هر نکته و مطلبی، دقت و بصیرت فوق تصوری پیشه می کرد و وسواس علمی و کم نظیری داشت که موجب برجستگی آثارش شد. روش نگارش قزوینی روان‌ و شیواست‌ و برخلاف اشخاصی که در لغت‌سازی تعمد مخصوصی‌ دارند و اینکار را یکنوع‌ خدمت به میهن می‌پندارند و زبان‌ شیرین فـارسی را بـا وضع لغات مشکل، غیرمأنوس و بی‌سابقه دگرگون می‌سازند، او در سبک نگارش‌ تغییری‌ نداده است.
یادداشت هایی دیگر از علامه قزوینی بر جهانگشای جوینی
تاریخ جهانگشای جوینی نه تنها تاریخ که تا حد زیادی فرهنگ و شرایط اجتماعی دوره مغول را شرح می دهد. بهترین تصحیحی که اکنون از این کتاب وجود دارد، تصحیح علامه محمد قزوینی است که مجلدات سه گانه آن در طول سال های مختلف به چاپ رسیده است. علامه پس از طبع جهانگشای از آنجا که وسواس علمی و دقت نظرش ایجاب می کرد، متن جهانگشای را بازخوانی کرد و یادداشت های سودمندی بر نسخه خود که اکنون در کتابخانه دانشکده ادبیات نگهدار می شود، افزود. این یادداشت ها در 1347 به همت محمد روشن در مجله فرهنگ ایران زمین چاپ شد اما در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران هم کتاب تاریخ جهانگشایی وجود دارد که جلد نخست آن مشتمل بر یادداشت های علامه قزوینی است. علامه در این یادداشت ها گاه ضربدرهایی کنار یادداشت ها گذاشته که احتمالا بیانگر میزان اهمیت یادداشت هاست.
منبع :
مجله: گنجینه اسناد، تابستان 1387 - شماره 70 ISC

لینک کوتاه:
https://www.nasimegilan.ir/Fa/News/273029/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

دعوت اسنپ‌ از خانواده فرهنگ و هنر برای پیوستن به این اپلیکیشن

ابلاغ برنامه‌ ساماندهی پسماندهای شمال کشور به استانداران

«افق قاف» منتشر شد

جدیدترین قیمت انواع برنج در بازار اعلام شد

جنگ، ساخت سنگر و خاکریز، دو وظیفه مهم سنگرسازان بی‌سنگر

جهاد تمام نشده فقط عرصه و میدان تغییر کرده است

قیمت طلا و سکه در بازار رشت، 12 تیر 1401

«حمید نیلی» مدیر مجموعه تماشاخانه ایرانشهر شد

ادعای دبیر انجمن واردکنندگان موبایل؛ فروشندگان، تلفن‌های همراه را با ضرر می‌فروشند!

ابداع تراشه‌ای که 2 میلیارد تصویر را در ثانیه پردازش می‌کند

بندهای حوضه آبخیز تویه‌رودبار دامغان آماده بهره‌برداری است

کرونا هنوز تمام نشده است

عکس/ مبارزه با «شب پره آمریکایی»

اطلاعات 6040 شاغل جدید در سامانه رصد سیستان و بلوچستان ثبت شد

تنش آبی در کمین شالیزارهای بندرانزلی

انعقاد تفاهم نامه همکاری سازمان جهاد دانشگاهی گیلان و بسیج علمی، پژوهشی و فناوری سپاه استان

آغاز فعالیت 1250 پایگاه غنی سازی اوقات فراغت دانش آموزان در گیلان

شهر آفتاب به یک شهر واقعی نمایشگاهی تبدیل شود/ لزوم تهیه قانون ویژه برای اداره پایتخت/ موضوع آلودگی هوا توسط شهردار در هیات دولت پیگیری شود

آغاز به کار نمایشگاه «شهرهای خواهرخوانده و توانمندی مدیریت شهری تهران»

معرفی ریزترین ربات‌های جهان؛ این قسمت ربات جاسوسی هورنت سیاه

برگزاری رزمایش رسانه‌ای حریم فاطمی در گیلان

اعزام 90 نفر از رشت به مناطق عملیاتی غرب کشور

افزایش ضریب نفوذ تلفن و اینترنت همراه در ییلاقات گیلان

سرعت بخشی به خدمات پستی در سایه همدلی کارکنان شبکه پستی

دیدار نمایندگان مردم شهرستان آستانه اشرفیه و رشت با مدیرکل ورزش و جوانان گیلان

افتتاح پروژه افزایش ظرفیت تولید شرکت تولیدی صنعتی، دانش بنیان کلر پارس در آذربایجان شرقی

تضعیف عمدی ادبیات با حذف آن از کنکور

نگاهی متفاوت به مقوله عشق در «برف تابستانی و هفت ثانیه سکوت عشق»

جلسه استیضاح شهردار رشت لغو شد

رونمایی از طرح پروژه باغ ایرانی گلاریس در نمایشگاه خواهرخواندگی و دستاوردهای مدیریت شهری

برگزاری همایش سرمایه‌گذاری در برج میلاد/ ایده ورود اتوبوس‌های دست دوم را شرکت‌های خصوصی دنبال می‌کنند نه شهرداری/اجرای تونل یادگار امام(ره)؛امسال

ضرورت تدوین لایحه در راستای تسهیل ازدواج جوانان/ تمهیداتی در جهت تجهیز امکانات ورزشی اندیشیده شود

ارائه توان و ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری منطقه13 در نمایشگاه تهران 1401

برگزاری نمایشگاه شهرهای خواهر خوانده و توانمندی مدیریت شهری تهران فرصتی برای جذب سرمایه‌گذار

اصلاح سیستم جرم و جنایت با ماد جدید Red Dead Redemption 2

رمان «مرا با خودت ببر» نقد و بررسی می‌شود

کمبود سرمایه مانع اصلی رشد و توسعه اقتصاد کشاورزی گیلان

قیمت جدید برنج در بازار مشخص شد

کنسول دستی AOKZOE A1 با نمایشگر 8 اینچی IPS معرفی شد

سامسونگ برای دستگاه‌های استخراج بیت کوین تراشه 3 نانومتری می‌سازد

چگونه رمز وای‌فای مودم را تغییر دهیم؟

فروش آیفون در چین درمقایسه‌ با گوشی‌های سایر شرکت‌ها بیشتر بوده است

بهترین گوشی‌های رم خور بازار

مخترع تلفن همراه از نحوه تعامل مردم با گوشی‌های هوشمند نگران است

برداشت آلبالو در شهرستان دامغان

مشکل کمبود کارت گرافیک رو به پایان است

عفاف و حجاب نیازمند گفتمان سازی است/ لزوم آمایش عفاف و حجاب در ادارات

معرفی برترین‌های مسابقه شنای آب‌های آزاد کشور در خرم‌آباد

غفلت از عظمت رویداد «مباهله»

نشست «یوسا، چرا ادبیات و ما» برپا می‌شود