نسیم گیلان - ایرنا / سفیر پیشین ایران در فرانسه و تحلیلگر روابط بینالملل گفت: دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا نشان داده که به قواعد بینالمللی پایبند نیست و هر آنچه را تشخیص دهد به نفع آمریکا انجام خواهد داد. بنابراین باید قبل از رسیدن به مرحله اقدام نظامی، فرصت گفتوگو بر سر موضوع هستهای را فراهم کنیم.
همزمان با تشدید فشارهای آمریکا و تحرکات دیپلماتیک و امنیتی غرب علیه ایران، مجموعهای از نشانهها از ورود پرونده هستهای و وضعیت داخلی کشور به مرحلهای حساس و پرریسک حکایت دارد؛ مرحلهای که در آن، پیوند میان فشار خارجی، تحولات اقتصادی و محاسبات امنیتی بیش از هر زمان دیگری پررنگ شده است. در چنین فضایی، پرسش اصلی این است که آیا در شرایط پرتنش امروز امکان استفاده عملی از دیپلماسی برای مدیریت بحران فعلی وجود دارد؟
برای بررسی ابعاد این وضعیت و چشمانداز پیشروی سیاست خارجی ایران، با ابوالقاسم دلفی، سفیر پیشین ایران در فرانسه و تحلیلگر روابط بینالملل گفتوگو کردهایم.
بازار
از جنگ دوازده روزه درس نگرفتیم
سفیر پیشین ایران در فرانسه گفت: شرایط، شرایط سخت و پیچیدهای است که در اثر اتفاقات، تحرکات و عوامل مختلفی به اینجا رسیده است. یعنی آمریکاییها و مخصوصاً دونالد ترامپ، رئیس جمهور این کشور سیاست فشار حداکثری خود را افزایش دادهاند، تا به سطحی که الان داریم؛ از اتفاقات داخلی ایران یعنی تظاهرات، بعد درگیری و سپس فشارهایی که ترامپ گذاشت برای اینکه بگوید من از اعتراض های داخلی ایران حمایت میکنم و بعد بحثهای مربوط به اتفاقات داخل ایران رسیدیم.
وی افزود: حالا اگر در این فضا کمی به عقبتر برگردیم، قبل از این اتفاقات، وضعیت همین بود؛ یعنی همین فشار آمریکا و غربیها که به یک تعبیری اروپا را هم در بخشی از این فشارها دخیل بدانیم، در بخش اقتصادی و شاید با موضوع هستهای و اسنپبک، اینها مدتهاست اندکاندک در حال افزایش بوده تا برسد به وضعیت فعلی که در آن هستیم. بنابراین خیلی پیش از اینها باید تصمیماتی گرفته میشد، اتفاقاتی میافتاد؛ اتفاقاتی که بعد از جنگ ۱۲روزه میافتاد و درسهایی که از جنگ ۱۲روزه میگرفتیم، خسارات و تلفاتی که بعد از آن تجاوز آمریکا و اسرائیل به کشور شد، باید جمعبندی میشد و وضعیتی به وجود میآوردیم که به تظاهراتی که بعداً اتفاق افتاد، نمیرسیدیم. حالا به هر حال اینکه الان بخواهیم برگردیم به گذشته و بگوییم چرا در گذشته این کارها را نکردیم، دردی را دوا نمیکند. ولی این به این معنی است که اگر الان هم از زمان باقیمانده و از فرصتی که پیش روی ماست استفاده حداکثری و بهینه نکنیم، ممکن است در آینده نزدیک افسوس این فرصتها را بخوریم.
رئیس جمهور آمریکا از روز نخست بازگشت به کاخ سفید بر پرونده هستهای ایران متمرکز بود
دلفی با طرح این سوال که چرا رویکرد آمریکا به این مرحله رسیده است، گفت: مذاکرات و موضوع هستهای، موضوعی است که از ابتدای روی کار آمدن آقای ترامپ آغاز شد و فشار ایشان بر سر این بود که در موضوع هستهای مذاکره و مسائل را حل کنیم. درست است که آمریکا از برجام و توافق هستهای خارج شد، ولی میخواست این موضوع را حل کند؛ حل به معنای شرایطی که خودش میخواست، نه شرایط ما و این مساله با توجه به تلاش کشورها برای تامین منافع خود و نه طرف مقابل طبیعی هم بود.
وی ادامه داد: نامهای که ترامپ در ابتدای ورود به کاخ سفید خطاب به ایران نوشت، اعلام همان شرایط بود. حالا چقدر از شرایط ترامپ مورد توافق ما بود و چقدر نبود، چون نامه منتشر نشد، نمیشود خیلی به جزئیاتش پرداخت، ولی آن نامه کلیاتی داشت که همان موقع دیپلماسی کشور، دولت، نهادهای حکومتی و بالادستی و نظام باید دربارهاش تصمیم میگرفتند البته با درنظرداشت اینکه این موضوع جدی است. این جدی بودن صرفاً به این معنا نبود که اگر دفاع کنیم، مشکل حل میشود. ایستادیم، دفاع کردیم و دیدیم که امروز سرنوشت به این شکل است.
آمریکا و غرب تدارک ناآرامی داخلی همزمان با حمله نظامی را آغاز کردهاند
این تحلیلگر روابط بینالملل گفت: لذا امروز آنچه پیش روی ماست این است که وضعیت داخلی و اقتصادی کشور وضعیت خوبی نیست. آمریکاییها روی این حساب میکنند و چیزی را که در جنگ ۱۲روزه منتظرش بودند، این بود که اعتراض داخلی و تظاهرات مردمی به حمله نظامی و آن چیزی که آنها دنبالش هستند کمک کند که اینطور نشد. امروز از داخل تدارک تحقق آن را شروع کردهاند. امروز کشور در شرایطی است که گفته میشود آرامشی برقرار است، اما به هر حال ترامپ و روبیو معتقدند ـ مخصوصاً روبیو که در گزارش دیروزش به کنگره و کمیسیون خارجی اعلام کرد که وضعیت داخلی به شکلی است که ممکن است دوباره اعتراضات از سر گرفته شود. یعنی فشار را به جایی برسانند که در داخل اتفاقاتی بیفتد.
وی تاکید کرد: در مجموع، فشار را به حداکثر رساندهاند تا به جایی که مذاکره ـ همانطور که گفته شده در مورد موضوع اصلی ما با دنیا و مخصوصاً با آمریکاییها، یعنی مذاکره هستهای، به سرانجام برسد. ترامپ به صراحت گفته که میتوانیم مذاکرات هستهای را الان شروع کنیم. اینکه ترامپ صادق است یا نیست، بحث امروز ما نیست؛ چون این پیشنهاد و این تئوری میتواند بخش زیادی از پیشفرضهایی را که دنیا بر اساس آن مقابل ما قد علم کرده، مخصوصاً اروپاییها، تغییر دهد.
تحمل تشدید فشار همزمان اروپا و آمریکا آسان نخواهد بود
سفیر پیشین ایران در فرانسه با اشاره به نشست امروز شورای وزرای خارجه اتحادیه اروپا با موضوع ایران گفت: اروپاییهایی امروز بر اساس پیشنهاد ایتالیا و احتمالاً تصمیم سایر کشورهای اروپایی میخواهند در مورد تحریم جدید و قرار دادن نیروهای نظامی ایران در لیست های خاص، تصمیمهای سختی بگیرند؛ تصمیمهایی که فشار را بر ما اضافه میکند. یعنی اگر اروپا را هم در شرایطی که با آمریکا در شدیدترین دوران تنش هستند، در موضوع ایران همسو و همموضع کنیم، فشار علیه ما افزایش پیدا خواهد کرد و تحمل این فشار برای مردم و کشور ساده نخواهد بود. در گذشته نه چندان دور یعنی در دورانی که برجام به انتهای تاریخ مصرفش رسیده بود و آنها تهدید به اسنپبک میکردند، میتوانستیم با اروپا به نقطه بهتری برسیم که متأسفانه آن فرصت از دست رفت و اروپاییها اسنپبک را فعال کردند.
ایران میتوانست تنش با اروپا را مدیریت کند
دلفی افزود: مواضع اروپاییها در این دوران درباره بحثهای هستهای ما قابل دفاع نبود، اما این مواضع در شرایطی هم نبود که تشدید شود. این مواضع میتوانست بهخاطر اشکالات و اختلافاتی که آمریکاییها و اروپاییها داشتند، به فرصتی برای ما تبدیل شود تا اروپاییها دستاوردی داشته باشند؛ مخصوصاً در موضوع اوکراین. شما میدانید که اختلافات اروپا و آمریکا و آنچه ترامپ از اروپا در اوکراین انتظار دارد، همچنان باقی است و موضوع اوکراین برای روابط آتلانتیکی چالشبرانگیز است. ما در این موضوع صاحب موقعیت بودیم و همچنان هم میتوانستیم نقشآفرین باشیم، اما اینکه امروز چقدر از آن نقش باقی مانده، بستگی دارد به اینکه دیپلماسی چگونه عمل کند و صرفاً به تعیین شرط و تشدید شروط از زبان مقامات مختلف محدود نشود.
وی خاطرنشان کرد که پارلمان اروپا قطعنامه دو روز قبل را تصویب کرده که پیشنهاد میدهد سپاه در فهرست گروههای تروریستی قرار بگیرد. هنوز برخی کشورها در این خصوص موضع دارند و ما باید قبل از اجرا با این کشورها کار میکردیم؛ با فرانسه، با ایتالیا، با توجه به منافع مشترکی که با فرانسه در خاورمیانه و لبنان داشتیم، میتوانستیم این موضوع را به نتیجهای برسانیم اما این اتفاق هم رخ نداد. در حوزه سیاست خارجی باید واقع گرایی را مدنظر قرار دهیم به عنوان مثال امروز که بزرگترین حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه شکل گرفته، چه تحرک خاص و یا اقدام بازدارنده از سوی برخی دوستان شرقی ایران صورت گرفته است؟
عدم پایبندی ترامپ به قواعد بینالمللی خطرناک است
این دیپلمات پیشین در خصوص تحرکات منطقه برای ممانعت از بروز تنش نظامی گفت: در مورد منطقه هم باید گفت، همسایگان ما اگرچه گفتهاند اجازه استفاده از خاک خود علیه ایران را نمیدهند، اما در فرض درگیری نظامی، آیا عربستان و امارات مقابل آمریکا میایستند؟ اسرائیلیها در جنگ ۱۲روزه از فضای سوریه و عراق عبور کردند، ما را بمباران کردند و رفتند. روابط منطقهای ما نباید صرفا به تماسهای تلفنی و مکالمات دیپلماتیک محدود میماند.
وی تاکید کرد: شرایط سخت است و آنچه پیش روی ماست وضعیت خطرناکی است. دونالد ترامپ نشان داده که به قواعد بینالمللی پایبند نیست و هر آنچه را تشخیص دهد به نفع آمریکا انجام خواهد داد. بنابراین باید قبل از رسیدن به مرحله اقدام نظامی، فرصت گفتوگو بر سر موضوع هستهای را آغاز کنیم. این آمادگی باید هم در عمل و هم در دیپلماسی با اعزام وزیر خارجه به کشورهای مختلف، با حضور فعال در منطقه، با اعلام آمادگی برای گفتوگو با آمریکا فعال باشد.
برای مثال قرار بود در داووس گفتوگوهایی میان آقایان عراقچی و ویتکاف انجام شود که متأسفانه بهدلیل تحولات داخلی انجام نشد، اما این به معنی از دست رفتن فرصت گفتوگو نبود و میتوانستیم همین گفتوگوها را در مکان دیگری پیش بگیریم. همچنین لازم است در موضوع مذاکره در کشور وحدت رویه ایجاد شود و زمانی که بخش قابل توجهی از افکار عمومی و تحلیلگران خواهان مذاکره هستند و مقامات کشور نیز برای مذاکره با شرط احترام متقابل و در نظر گرفتن منافع دو طرف اعلام آمادگی میکنند، رسانه ملی که صدای کشور است از موضوعی مانند ترور رئیس جمهور آمریکا سخن نگوید.
دلفی در پایان گفت: صحبت نهایی این است که در این زمان و فرصتی که پیش روی ماست، قبل از آنکه اتفاق ناگواری مثل جنگ ۱۲ روزه تکرار شود و کشور دوباره درگیر عملیات نظامی شود، باید برای آغاز گفتوگو از موضع برابر و مبتنی در تامین منافع ملی در هر سطح و هر مکانی که ممکن است، بهطور جدی و عملی اقدام شود.