نسیم گیلان - ایسنا / محققان مولکولی برای مبارزه با آلزایمر ساختند، سپس دریافتند که این مولکول از پیش در خون ما وجود دارد.
بخش قابل‌توجهی از تحقیقات درباره بیماری آلزایمر بر یافتن روش‌هایی برای مقابله با توده‌های مضر پروتئین «آمیلوئید-بتا» متمرکز است؛ توده‌هایی که در مغز افراد مبتلا به این بیماری، در فضای میان نورون‌ها (سلول‌های عصبی) انباشته می‌شوند.
با همین هدف، پژوهشگرانی از استارت‌آپ «لایف‌میشن»(Lifemission) و آکادمی علوم روسیه، پیش‌تر پپتیدی به نام HAEE طراحی کرده بودند. هدف از این کار، جلوگیری از تشکیل توده‌های مذکور از طریق مسدود کردن یون‌های روی(Zinc) بود؛ یون‌هایی که تصور می‌شود همچون نوعی «چسب» بیولوژیکی عمل می‌کنند.
در آزمایش‌های انجام‌شده روی موش‌ها مشخص شد که این پپتید می‌تواند تعداد پلاک‌های آمیلوئید-بتا را در مغز کاهش دهد، اما ماجرا چرخش جالبی پیدا کرد. هنگامی که محققان روشی را برای اندازه‌گیری سطح HAEE در خون انسان (به عنوان گامی در جهت انجام کارآزمایی‌های بالینی) ابداع کردند، دریافتند که این پپتید از پیش در خون وجود دارد؛ به‌طوری‌که در تمام نمونه‌های گرفته‌شده از ۱۵۰ داوطلب سالم، این ماده یافت شد.
علاوه بر این، بررسی‌ها نشان داد که سطح HAEE در نمونه‌های خون افراد مبتلا به آلزایمر، به‌طور میانگین حدود نصفِ میزان آن در افراد سالم (گروه کنترل) است. این یافته حاکی از آن است که این مولکول می‌تواند حتی به عنوان یک «زیست‌نشانگر»(بیومارکر) برای این بیماری مورد استفاده قرار گیرد.
محققان در مقاله خود نوشتند: ما دریافتیم که خون انسان حاوی نسخه‌ای درون‌زاد (طبیعی و تولیدشده در بدن) از این پپتید است و غلظت آن در بیمارانی که تشخیص بالینی آلزایمر دارند، به‌شدت کاهش یافته است. یافته‌های ما از وجود مولکول جدیدی در بدن انسان پرده برمی‌دارد و نشان می‌دهد که کمبودِ این HAEE درون‌زاد، نقش مهمی در روند پیدایش و پیشرفت (پاتوژنز) بیماری آلزایمر ایفا می‌کند.
پیش از آنکه بتوان دارویی را در یک کارآزمایی بالینی آزمایش کرد، دانشمندان باید بدانند که آن ماده چگونه به‌مرور زمان در خون تجزیه می‌شود و چه دوزی از آن ایمن خواهد بود. همین ضرورت، دلیل اصلی انجام آزمایش‌های خونی مذکور بود.
این کشف، فرضیه تیم تحقیقاتی را تقویت می‌کند که HAEE می‌تواند تأثیر مهمی بر بروز و توسعه بیماری آلزایمر داشته باشد. با این حال، برای درک دقیق این رابطه و سازوکارهای دخیل در آن، به مطالعات بیشتری نیاز است.
نویسندگان این پژوهش می‌گویند: کمبود HAEE در خون بیمارانی که از نظر بالینی به بیماری آلزایمر مبتلا تشخیص داده شده‌اند، در مقایسه با افراد سالم ممکن است ناشی از سرکوب تولید طبیعی HAEE و یا مصرف بیش‌ازحد آن باشد؛ فرآیندی که در پاسخ بدن به انواع مختلف استرس‌های مرتبط با پاتوژنز و سازوکار ایجاد بیماری آلزایمر رخ می‌دهد.
ممکن است ابتلا به آلزایمر باعث شود بدن HAEE کمتری تولید کند، یا اینکه با پیشرفت بیماری، این ماده با سرعت بیشتری مصرف شود؛ اما در حال حاضر پژوهشگران در این باره اطمینان ندارند.
می‌دانیم که پلاک‌های آمیلوئید-بتا معمولاً در مراحل اولیه بیماری آلزایمر و حتی گاهی سال‌ها پیش از بروز سایر علائم ظاهر می‌شوند. این موضوع احتمال استفاده از HAEE را به عنوان یک «علامت هشداردهنده» برای این بیماری تقویت می‌کند. البته در صورتی که بتوان این روش را بیشتر توسعه داد. هرچند مطالعه حاضر تنها بر روی افرادی متمرکز بود که پیش‌تر تشخیص بیماری آلزایمر برای آن‌ها قطعی شده بود.
این تیم پژوهشی می‌نویسد: کمبود HAEE درون‌زاد (تولیدشده در بدن) می‌تواند به عنوان یک زیست‌نشانگر احتمالی در خون برای تشخیص بیماری آلزایمر در نظر گرفته شود؛ در حالی که HAEE مصنوعیِ برون‌زاد (واردشده به بدن) ممکن است به عنوان یک دارو در درمان‌های اصلاح‌کننده بیماری آلزایمر عمل کند.
پژوهشگران به برخی محدودیت‌های یافته‌های خود نیز اشاره می‌کنند. تشخیص بیماری آلزایمر تنها بر اساس ارزیابی‌های بالینی صورت گرفته و شامل تصویربرداری مغزی یا آزمایش‌های زیست‌نشانگر نبوده است؛ بنابراین ممکن است برخی از بیماران به انواع دیگری از زوال عقل (دمانس) مبتلا بوده باشند.
همچنین تفاوت‌هایی در سن میان بیماران مبتلا به آلزایمر و گروه شاهد (افراد سالم) وجود داشت که ممکن است بر نتایج تأثیر گذاشته باشد. علاوه بر این، سطح HAEE تفاوت معناداری بر اساس شدت بیماری آلزایمر نشان نداد.
بودجه این پژوهش توسط یک شرکت نوپا (استارت‌آپ) به نام «لایف‌میشن» (Lifemission) تأمین شده است؛ شرکتی که حق ثبت اختراع (پتنت) مربوط به استفاده از HAEE به عنوان یک آزمایش خون برای تشخیص آلزایمر را در اختیار دارد. دو تن از پژوهشگران این مطالعه نیز با این شرکت مرتبط هستند.
با وجود این ملاحظات، این یافته جدید در مطالعه بیماری آلزایمر و تلاش‌ها برای یافتن درمانی برای آن، حائز اهمیت است. می‌دانیم که آلزایمر بیماری پیچیده‌ای با جنبه‌های گوناگون است و HAEE ممکن است یکی از جنبه‌های مهم آن باشد.
پژوهشگران می‌گویند: این کشف که یک پپتیدِ پیش‌تر ساخته‌شده که هدف آن کاهش بار آمیلوئید در بیماری آلزایمر بوده، دارای یک همتای درون‌زاد در پلاسمای خون انسان است، یافته‌ای قابل‌توجه به شمار می‌رود. با این حال، نکته به‌همان‌اندازه مهم این است که سطح این پپتید در بیماران مبتلا به بیماری آلزایمر کاهش می‌یابد.
این پژوهش در نشریه «PNAS Nexus» منتشر شده است.