کودکان کار گیلان زیر ذره‌بین؛ وقتی مردم جای خالی را پر می کنند

نسیم گیلان - رشت- کودکان کار در گیلان همچنان با چالش‌ های جدی مواجه هستند؛ از فقر خانواده‌ها و نا هماهنگی نهادها تا حمایت‌ های غیرهدفمند که به ماندگاری آنان در خیابان دامن می‌زند.

خبرگزاری مهر، گروه استان ها: ۱۲ ژوئن، روز جهانی منع کار کودک نام گرفته است؛ روزی که هر سال در تقویم جهانی ثبت شده تا یادآوری کند کودکان قرار نیست کارگر باشند، قرار نیست نان‌آور باشند، قرار نیست پشت دستگاه‌ های سنگین خسته شوند یا در چهارراه‌ ها منتظر لبخند راننده‌ ای که سکه‌ای به دستشان بدهد. از فردا و همزمان با این روز، برنامه‌ های هفته منع کار کودک در استان گیلان آغاز می‌شود.
آینده‌ نگری، پیشرفت، سربلندی و آبادانی یک سرزمین، رابطه‌ای مستقیم و انکارناپذیر با رفاه و سلامت روحی و جسمی کودکانی دارد که قرار است فردای آن سرزمین را بسازند. هر کودک امروز، یک فردای ممکن است؛ فردایی که اگر امروز از آن مراقبت نشود، سقف فردا هم فرو می‌ریزد.
شعار امسال روز جهانی منع کار کودک «کارت قرمز برای کار کودک: بازی منصفانه برای کودکان، کار شایسته برای بزرگسالان» انتخاب شده است. پیام این شعار روشن است: تا زمانی که پدران و مادران، کار شایسته و درآمد کافی نداشته باشند، کودکان مجبور به ورود به بازار کار خواهند بود و بازی منصفانه برای کودکان، فقط در کلاس درس و زمین بازی معنا پیدا می‌کند نه در کارگاه‌های غیرمجاز و خیابان‌های گردآلود.

اما در گیلان، وضعیت چگونه است؟ چند کودک کار در خیابان‌های رشت و دیگر شهرهای استان شناسایی شده‌اند؟ چه تعداد از آنها زیر چتر حمایت نهادهایی مثل بهزیستی و گروه‌های مردمی مثل کودکیاران قرار گرفته‌اند؟ موانع اصلی برای ساماندهی و کاهش کار کودک در گیلان چیست؟ چرا هنوز برخی نهادها کودکان کار را «مزاحم خیابانی» می‌بینند نه «قربانی شرایط»؟ و مهم‌تر از همه، خانواده‌های این کودکان چه ویژگی‌هایی دارند و چه بلایی سر کودکانه‌های یک کودک می‌آید وقتی فقر در خانه را می‌زند؟
خبرگزاری مهر به مناسبت فرا رسیدن روز جهانی منع کار کودک و آغاز هفته مربوط به آن، در یک گفتگوی تفصیلی با هامون شاد، دبیر کودکیاران گیلان، به سراغ این سوالات رفته است.
*شعار امسال روز جهانی منع کار کودک چیست و چه تناسبی با وضعیت کودکان کار در گیلان دارد؟
البته کار با کودکان باید چیزی فراتر از شعارها و مناسبت های تقویمی باشد چون آینده نگری و پیشرفت کودکان رابطه مستقیمی با رفاه،سربلندی و پیشرفت سرزمین مان دارد و هر فردایی بهتری را تضمین می کند.شعار امسال «کارت قرمز برای کار کودک:بازی منصفانه برای کودکان،کار شایسته برای بزرگسالان».
*چند کودک کار در استان گیلان شناسایی شده اند؟ چه تعداد از آنها زیر چتر حمایتها قرار گرفته اند؟
همیشه ارائه آمار در مورد آسیب اجتماعی کودکان کار مورد نظر کارشناسان و فعالان اجتماعی بوده است. در حال حاضر بیشتر تمرکز نهادهای متولی کودک کار بچه هایی هستند که در خیابان مشغول کار هستند و تعدادی از استان ها نیز کودکان کار کارگاههای غیر مجاز و مشاغل سخت دیگری را نیز تحت نظر و مراقبت دارند. در گیلان نیز بهزیستی مرجع اصلی حمایت سازمانی از کودکان کار است و کودکیاران گیلان نیز بعنوان یک نهاد مردمی در میدان شناسایی و توانمندسازی کودکان کار عمل می کند. البته اداراتی مانند اداره تعاون،کار و رفاه اجتماعی رشت نیز با کارشناسان خود بصورت ماهانه از کارگاههای غیر مجاز کلان شهر رشت بازدید بعمل می آورند اما تعداد کودکان کار در خیابان استان طی آمارهایی که بطور دوره ای منتشر می شود رقمی در حدود 80 تا 120 نفر پیش بینی می شود.کودکان پس از توانمندسازی یا رسیدن به سن 18 سال از این آمار خارج می شوند.
*بیشتر کودکان کار در کدام مناطق گیلان (شهرها یا محله ها) حضور دارند؟
فعلا همه تمرکز شناسایی کودکان کار و حمایت آنها مربوط به مرکز استان شهر رشت می باشد.
*چه اقدامات حمایتی و آموزشی برای این کودکان در استان انجام شده است؟
در شهر رشت مرکز حمایتی آموزشی کودک و خانواده تحت نظارت بهزیستی گیلان مسئولیت شناسایی، جذب و پذیرش و توانمندسازی این کودکان را بر عهده دارد. کودکیاران گیلان نیز بصورت یکپارچه با حضور آحاد مختلف مردم سعی می کنند تا باری از دوش مشکلات و مسائل خانواده های کودکان کار بردارند. مداخلات مددکارانه و روانشناسی و بسیاری از سر فصل های حمایتی دیگر که مورد نیاز هر کودک و خانواده آن می باشد در حد مقدورات معمولا برای این جامعه هدف تعریف شده و عملیاتی می شود.

*موانع اصلی برای ساماندهی و حذف کار کودک در گیلان چیست؟
در بحث کودکان کار ما کلید واژه حذف نداریم. کاهش کار کودک مد نظر هست. باید برای حل این مسئله که جوانب متعدد دارد واقع بینانه نظر داشته باشیم. یکی از موانع اصلی ساماندهی کودکان کار در بحث کلان مسئله فقر و بی عدالتی و تبعیض است. اگر خانواده گرفتار این مسائل نباشد در 90 درصد مواقع کودکی سمت کار اجباری کشیده نمی شود شاید 5 درصد کودکان به دلیل فقر فرهنگی و شاخص های غیر اقتصادی سمت کار آسیب زا سوق پیدا می کنند.
از دیگر موانع موجود عدم یکپارچگی نهادهای متولی حمایت از کودکان کار است که ماموریت های تکلیفی و قانونی خود را یا اشراف ندارند و یا بطور غیر هماهنگ پیش می برند. بطور مثال اگر یک نهاد مثل بهزیستی می خواهد نگاه حمایت گرایانه داشته باشد بارها مشاهده شده که نهاد دیگری کودکان کار را از منظر بزهکار یا مزاحم خیابانی نگاه و برخورد می کند. بعد وقتی نهادهایی مثل بهزیستی در دریای طوفانی اقدامات موازی قرار می گیرند تمرکز و کیفیت اقدامات شان گاها مغشوش می شود. اگر سازمانی را بعنوان نهاد مرجع قبول می کنند باید بقیه نهادها را متناظر و هماهنگ با آن نهاد مرجع توجیه کنند در غیر این صورت کار در نمی آید و باری به هر جهت می شود.
*همکاری دستگاه هایی مثل بهزیستی، آموزش وپرورش، نیروی انتظامی و صمت چگونه ارزیابی میشود؟
مسئله کودکان کار بطور خود بخود پدیده ای هست که هر فرد ایرانی را احتمالا در قامت یک مسئول می تواند تحت تاثیر قرار دهد اما دستگاه ها باید به تکالیف خود نسبت به کودکان کار آگاهی داشته باشند و دستگاه قدرتمند ناظری باید باشد که تکالیف مربوطه را از بقیه نهادها و سازمانها بخواهد. در حال حاضر تنها نهادی که در پیشانی اقدامات حمایتی کودکان کار در سطح دولتی عمل می کند، سازمان بهزیستی است. شوربختانه مشاهده می شود که خیلی از دستگاه های امر بصورت تقویمی و مناسبتی به کودکان کار توجه می کنند.البته در حال حاضر گروههای مردمی،جهادی و کودکیاران ایران اقدامات توانمندسازانه ای را در پیش گرفته اند که می شود به آینده این تحرکات اجتماعی خوش بین بود.
*خانواده های کودکان کار چه ویژگی ها و مشکلاتی دارند؟
خانواده های کودکان کار اغلب تا 95 درصد با مشکلات فقر مالی، معیشتی، اعتیاد، بیکاری و بیماری مواجه هستند. وقتی فقر مالی در خانواده رخنه می کند بطور زنجیروار مشکلات دیگری را نیز مشمول خانواده ها می کند که رها شدن از حصار آن مشکلات مثل بیماری برای آنها بسیار سنگین و پر هزینه می باشد و اینجاست که خانواده حاضر می شود تن دهد به اینکه پاره تنش برای در آوردن پول به مشاغل آسیب زا ورود کند که احتمال هر آسیب وحشتناک دیگری را نیز می تواند عامل باشد.

*چه درخواست یا پیامی از مردم و مسئولان دارید؟
در حد کلان از مسئولان انتظار داریم که در راستای فقر معیشتی و بیکاری خانواده ها قدم قانونی و محکم بردارند.کار و اشتغال شایسته خانواده ها می تواند از بازتولید کار کودک جلوگیری کند.اشتغال شایسته خانواده ها شعار امسال روز جهانی مبارزه با کار کودکان نیز هست.مردم ما واقعا در جهان از منظر گزاره حضرت سعدی که گفت بنی آدم اعضای یکدیگرند ، مردم بی نظیری هستند اما کمک و حمایت غیر هدفمند به کودکان مثلا کمک به یک کودک آن هم در خیابان باعث ماندگاری حضور کودک و تشویق او در خیابان می شود.
کودک بطور آنی پاداش که همان پول باشد دریافت می کند اما این پاداش به بهای نابودی کودکانه های او می شود. باید آدرس مراکز حمایتی و گروه های مردمی و کودکیاران را به کودکان کار و یا خانواده هایشان نشان داد. حمایت هدفمند و کارشناسانه می تواند گره گشای مسائل آنها باشد.
*برنامه های آینده کودکیاران گیلان برای جمع آوری و توانمندسازی این کودکان چیست؟
خدمت تان عرض کردم پیشتر که «جمع آوری کودکان کار» کلید واژه ما برای اقدامات و مداخلات حمایتی نیست. کودکیاران گیلانی در سال جدید همراستا با کودکیاران کشور قصد دارند تا با آموزش حرفه ای اعضای خود یک یا دو کودک را به یک کودکیار بسپارند تا آن عضو کودکیار با امکانات و سرمایه های اجتماعی،اقتصادی و فرهنگی خود در مسیر شناسایی و توانمندسازی کودکان و خانواده هایشان قدم بردارد.کودک را باید با خانواده اش دید و نمی شود به تنهایی برای کودک برنامه حمایتی داشت.هر چه بر تعداد گروه های مردمی در قالب کودکیاران افزوده شود، می توان امیدوار بود که یک کودک از کار آسیب زا و زندگی پر آسیب و ترک تحصیل رهایی پیدا کند.