نسیم گیلان

آخرين مطالب

شاخ گوزن نذر «چهل ستون» لاهیجان مقالات

شاخ گوزن نذر «چهل ستون» لاهیجان
  بزرگنمايي:

نسیم گیلان - ایسنا/گیلان حیران بودم از باورهای نیاکان ما که حافظان طبیعت بودند. شکارچی می‌دانست که اگر بیش از نیاز خود شکار کند، «سیاگالش» از او انتقام می‌گیرد. بنابراین شاخ گوزنی را که شکار کرده بود، به نیت جبران خسارت، به دیوار بقعه و یا درخت نصب می‌کرد و چه بسا از گوشت شکار هم پاره‌ای به نیازمندان می‌بخشید.
با ستون‌های استوارش، پایین تپه، ساکت و آرام در دل درختان پنهان شده است.
پیرزنی با کمری خمیده نزدیک سنگ آمد، با زمزمه‌ای دعاگونه زیر لب، مقداری نمک از جیب درآورد و به روی سنگ پاشید و در پاسخ به پرسش من در چیستی سنگ گفت: «سنگ زیارت است دیگر» چنان محکم و قاطع که جای تردید و پرسش دیگر نماند و بی‌هیچ توضیح دیگری از شیب تپه و از میان سنگ قبرهای آرامستان بالا رفت.
بالای تپه همراهان او، دو مرد جوان، آب بر سیمان می‌ریختند و هم می‌زدند، تا برای جانمایی سنگ سیاه دیگری که قرار بود برای تازه درگذشته‌ای پس از 40 روز بر مزارش قرار گیرد شرایط لازم را مهیا کنند. مردِ جوان لحظه‌ای به بیلش استراحتی داد و گفت: « نمک روی سنگ را بردار و بگذار روی زگیل. خوب می‌شود.» و لبخندی بر لب نشاند که نتوانستم تشخیص بدهم از تردید بود یا جلب اعتماد.
از این دست سنگ زیارت‌ها در زیارتگاه‌های گیلان کم نیست. همانند سنگی در آرامگاه «سید شرف الدین پیرشرفشاه»، شاعر و عارف قرن هشتم وجود دارد که می‌گویند رطوبت روی آن برای بیماری‌های پوستی نافع است.
از تپه بالا می‌روم تا زیارتگاهی را که در وسط گورستان روستای «ذاکله بر» قرار گرفته از نزدیک ببینم. تمام حیاط پر از درختان تنومند آزاد و انواع میوه‌های جنگلی است؛ به، ازگیل و سیب‌های ترش. آن سو تر پسرک اهل روستای «خورتای» تلاش دارد سیب‌های نارس را بچیند.
به طرف درخت سبز می‌روم. دیدن شاخ های مرال گیلان (گوزن) و قوچ و بزهای وحشی که بر اثر رشد درخت در تنه فرورفته است، همیشه برایم جذاب بود.
موسی پایکار از اهالی روستای «ذاکله بر»، که به زیارت آمده، درباره درخت نذر می‌گوید: «قدیم‌ها گالش‌های ییلاق‌های بالا، پنجشنبه و جمعه برای زیارت به این بقعه می‌آمدند. چوپان‌های محلات مُلاگوبَر، رَسکوتی، چیشنِه کوتی، زاکلی بر و خورتای، برای این بقعه نذر می‌کردند.
اگر در طول سال بز، قوچ وحشی و یا گوزنی شکار کرده بودند، شاخ‌هایش را نذر بقعه می‌کردند و بر دیوارهای امامزاده میخ می‌زدند. قبلا بر دیوار ایوان چندین شاخ گوزن نصب بودآنها که حاجت داشتند، به شاخ‌ها پارچه سبز می‌بستند.
چند سال پیش که بقعه را مرمت می‌کردند، همه شاخ‌های بقعه را کندند. فقط همان چند شاخ ماند که به تنه درخت فرو رفته است.»
حیران بودم از باورهای نیاکان ما که حافظان طبیعت بودند. شکارچی می‌دانست که اگر بیش از نیاز خود شکار کند«سیاگالش» از او انتقام می‌گیرد. بنابراین شاخ گوزنی را که شکار کرده بود، به نیت جبران خسارت، به دیوار بقعه و یا درخت نصب می‌کرد و چه بسا از گوشت شکار هم پاره ای به نیازمندان می‌بخشید.
«سیاگالش»، در باور گله‌داران کوهستان های شرق گیلان نگهبان چهارپایان است.
او ایزدی است که نمی‌گذارد یک گالش (کوه نشینان شرق گیلان به چوپان گالش می‌گویند) و گله‌اش در جنگل گم شده و یا آسیب ببینند. «سیاگالش» حافظ و دوست‌دار طبیعت است و بر کسانی که به طبیعت آسیب می‌زنند، خشم می‌گیرد. او چوخایی سیاه بر تن دارد. این‌ها را موسی پایکار می گوید.
البته چوپان‌های سالخورده هم روایت‌هایی دارند از اینکه سیاگالش را بصورت مردی- که چهره‌اش در مه و تاریکی جنگل نامعلوم است- دیده‌اند که راه روستا را به آنها علامت داده است. این را چوپانی از روستای «سرتربت» می‌گوید.
«بقعه چهل ستون» یک بنای بسیار زیبا با معماری بومی است که در هیچ جای دیگر ایران مشابه آن دیده نمی‌شود. تمام ایوان دورتا دور بنا که در گیلان «تَلار» خوانده می شود، ستون‌های چوبی تراش خورده بلند و یکپارچه‌ای دارد که بدون هیچ میخی به سرشیرهای زیر بام چفت شده است. ستون‌های چوبی رو به ضریح نقش و نگارهای زیبایی دارد و درهای چوبی مشبکی که به روی پاشنه می‌چرخد، نهایت ذوق و سلیقه معماران و نجاران گیلانی را نشان می‌داد، برای آنچه مقدس می‌پنداشتند.
برای زیارت مزار «سید ابراهیم»، از در کوتاه چوبی وارد تلار می‌شوم. اما پیش از ورود، سنگ مزار خادمان بقعه توجه‌ام را جلب می‌کند؛ «محمد و احمد احمدی» پدر و پسری که سال‌ها به این بقعه و مسجد همجوارش خدمت کرده‌اند و حالا زیر خاک خفته‌اند.
نزدیک به در ورودی، مشخصات بنا و شخص مدفون در آرامگاه بر روی یک تابلو ذکر شده است: «بقعه مدفن آقا سید ابراهیم از نوادگان امام موسی کاظم(ع) محسوب می‌شود. بر اساس کتیبه موجود بر روی یکی از ستون ‌ای این بقعه شهادت یا وفات سید ابراهیم به سال 320 هجری قمری تعیین شده است. این بقعه دارای چهل ستون چوبی از درخت شمشماد است. چوب این درخت بسیار محکم و اتصال‌ها را نمی‌توان به وسیله میخ انجام داد.»
این بنا در شهریور ماه سال 1396 و به شماره 31787 توسط سازمان میراث فرهنگی، در فهرست بناهای میراثی کشور ثبت شده است. گورستان حریم بقعه نیز ثبت ملی شده و این نشان از قدمت منطقه دارد. به همین منظور برای حفاظت از بنا، در ایوان چند دوربین حفاظتی نصب شده است.
موسی پایکار، در علت نامگذاری این بقعه می‌گوید: «این بقعه چهار ایوانه، 40 ستون خراطی شده دارد. اگر ستون‌های ایوان را بشمارید، تعداد ستون‌ها 40 عدد است.»
دور تا دور ایوان را به نیت شمارش ستون‌ها می چرخم؛ 36 ستون چوبی در چهار ضلع بنا و دو ستون دیگر در وسط قرار گرفته است. خوب که می‌نگری، چهار ستون دیگر در چهار سوی آرامگاه در لایه‌ای از گچ قرار گرفته و تنها سرشیرهای منقش آن به خوبی پیداست.
لبه بنا از بیرون چکش گردان و سه پشته و دارای لمبه‌های چوبی حاشیه دار است و جلو ایوان‌ها به جای لتازه، از جنس چوب قابسازی کرده‌اند. ستون‌های مقابل بقعه به طرف شرق تماما لاچ لنگری است. یعنی ستون چوبین گرد یا چهارسو را از قسمت بدنه کنده کاری کرده و به شکل زیبایی منقش شده است.
گل‌های شمعدانی لبه ایوان، بر زیبایی این ستون‌های چوبی که از درخت شمشماد ساخته شده افزوده است و من از تلار، حیاط بقعه را می‌نگرم که خالی از درخت شمشماد است که در زبان گیلکی به آن «کیش» می‌گفتند. درختانی همیشه سبز با چوب‌های بسیار سخت و محکم که برای مردم گیلان نماد زندگی و قداست بود و در همه بقعه‌ها در کنار درختان آزاد می‌کاشتند. افسوس که برداشت بی رویه آن در دوره قاجار که انحصارش را به روسیه دادند و در سال‌های اخیر آفت شمشاد، نسل این درخت اساطیری را هم رو به انقراض برده است.
پایکار توضیح می‌دهد :« بام، با نی‌های خیزران پوشیده شده و رویش را سفال پوش کرده بودند. میراث فرهنگی که سقف را مرمت کرد، به‌جای سفال حلب گذاشت. هم او از پدرش نقل می‌کند که بقعه نقاشی‌های دیواری هم داشت و می‌افزاید: اگر چهارپادشاهان شهر لاهیجان را دیده باشید، همانند همان بقعه، نقاشی‌هایی از حوادث کربلا داشت ولی بعدها روی آن را گچ کشیدند.»
سنت نگارگری بر پوشش گچی دیوارهای بِقاع متبرکه در شرق گیلان، از دوره صفویه آغاز و در دوره قاجار به اوج خود می‌رسد. اگرچه برخی از این بقاع هنوز نقاشی دیواری دارند ولی افسوس که دیگر کسی برای ترمیم این نقاشی‌ها و به نیت باقیات و صالحات هزینه نمی‌کند؛ حتی اگر بودجه‌اش هم باشد. یادمان نمی‌رود که «آقاجان نقاش و برادرش» سال‌هاست زیرخاک بقعه «سید یمنی» شهر لاهیجان خفته‌اند.
اکنون یک لایه گچ روی دیوارها کشیده شده و در برخی از قسمت‌ها آیینه کاری و گچ‌بری‌هایی به سبک جدید جای نقاشی‌های مذهبی دوره قاجار را گرفته است.
وسط تلار و بر روی دو پایه ستون، تعداد چهار لمبه چوب بلند طناب پیچ شده است. موسی پایکار در این باره می‌گوید: «این چوب‌ها مخصوص مراسم «علم‌بندی» است. هرسال شب چهارم محرم مراسم علم‌بندی در بقعه برگزار می‌شود و زوار طی مراسم خاصی پارچه‌های نذری خود را به علم می‌بندند و عصر روز قتل یعنی شام غریبان امام حسین(ع)، مراسم علم واچینی برگزار می‌شود و پارچه‌های علم باز می‌شود و برای مراسم سال بعد دوباره سرجای خود قرار می‌گیرد.»
درب ورودی بنا، شبکه‌های چوبی زیبایی دارد که روی یک پاشنه می‌گردد اما از صندوق چوبی بقعه و شمعدان‌های سفالی قدیمی بقعه خبری نیست. بقعه‌ای که نشانه‌هایی از سیاگالش را با خود دارد.
 

لینک کوتاه:
https://www.nasimegilan.ir/Fa/News/722117/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

تعیین تکلیف مزایده فرکانس‌های 3600 و 3700 مگاهرتز در هفته جاری

نشست صمیمانه مدیرکل بنیاد شهید و امور ایثارگران استان گلستان با مدیران صندوق قرض‌الحسنه شاهد

سفر یک روزه مدیر کل بنیاد مازندران به شهرستان بهشهر

اینفوگرافیک برنامه‌های بزرگداشت هفته خدمت

آغاز پروژه‌های مشترک با قرارگاه محرومیت‌زدایی ارتش در رشت

کلنگ ساخت یک مدرسه در رشت بر زمین زده شد

تمام تلاش ما برای ساخت ایران است

صعود کوهنوردان دوستدار محیط زیست به ارتفاعات ماسوله + تصاویر

افتتاح مدرسه مهرعظام رشت در سفر سخنگوی دولت به گیلان

افتتاح یک واحد آموزشی خیرساز در رشت با حضور سخنگوی دولت

ارتباطات در خاموشی؛ وقتی باتری‌ها توان ادامه ندارند

نشست مشترک سرپرست دفتر مطالعات و پژوهش‌های بنیاد شهید و امور ایثارگران با اساتید دانشگاه تهران

ادای احترام سخنگوی دولت به هوشنگ ابتهاج

برداشت 3 هزار تُن برگ سبز چای از باغات شفت

انتشار بخشی از زندگی شهید «رضا خوارزم»

سفر مهاجرانی به دیار میرزا کوچک جنگلی؛ برگزاری شانزدهمین نشست خبری

آزادی 11 زندانی در دهه کرامت با همراهی خیرین در لاهیجان

افتتاح یک مدرسه خیر ساز در مسکن مهر رشت

ادای احترام سخنگوی دولت به مقام شهدا در رشت

علاقه عراقی‌ها به سعدی و خیام

تکنولوژی دیپ‌لیک اینتل تنها 5 سال پس از تولد به فراموشی سپرده شد

خانواده سرمایه ماندگار و محور تحول اجتماعی در کشور است

رگبار و رعدوبرق در 13 استان؛ کاهش دما در استان گیلان از امروز

برنج‌کاری دیگر نمی‌صرفد

جشن امضای کتاب «قاسم» برگزار می‌شود

هوش مصنوعی به کمک پاکسازی پلاستیک از اقیانوس‌ها آمد

دانشمندان بزرگ‌ترین موانع در ساخت چیپ‌های فوتونیک را شکستند!

نحوه دوخت یک دامن زیبا

سخنگوی دولت وارد گیلان شد

افزایش ظرفیت تامین آب شرب 28 حلقه چاه در سطح استان گیلان

مهاجرانی وارد بندر انزلی شد

مناسبت روز/ دوشنبه، 22 اردیبهشت‌ماه

سفر سخنگوی دولت به منطقه آزاد انزلی

خزانه‌گیری برنج در جوار رودخانه زلال زیلکی

ادای احترام سخنگوی دولت به مقام شامخ شهدا در گیلان

آغاز سفر سخنگوی دولت به گیلان با حضور در گلزار شهدای رشت

آزادی گروگان‌ اهل رودبار جنوب پس از ٨٠ روز در پاکستان

آزادی گروگان رودباری پس از 80 روز اسارت وحشتناک در پاکستان !

هشدار زرد هواشناسی برای رگبار و رعدوبرق در گیلان

پایان گروگان‌گیری در رودبار جنوب با تلاش نیروهای امنیتی و اطلاعاتی

پیکر مطهر شهید ناصر جوهر زاده کارمند بنیاد شهید بعد از قریب به 39 سال شناسایی و به آغوش وطن بازگشت

هشدار ایلان ماسک: خورشید، زندگی در زمین را نابود خواهد کرد

همه تمهیدات برای اجرای امتحانات نهاییِ سالم در گیلان

210 نیروی آموزش دیده، مهیای حفاظت امتحانات نهایی استان گیلان

دانشمندان تمامی ماده گمشده جهان را پیدا کردند

پایان سال‌های رکود قایق‌ها در انزلی

احضار بلاگر رشتی به‌دلیل نقض حریم خصوصی همسر سابق

امنیت امروزمان را مدیون خون شهدا هستیم

گروه جهادی شهدای رسانه فومن برگزیده شد

رنگ لباس چه تأثیری روی رفتار ما دارد؟